Nasz kościół

Przewodnik

Serce Fryderyka Chopina – Relikwia Narodowa w Bazylice Świętokrzyskiej

W lewej nawie Bazyliki Świętego Krzyża, wmurowane w drugi filar, spoczywa serce jednego z największych geniuszy muzycznych świata – Fryderyka Chopina. Choć ciało artysty spoczywa na paryskim cmentarzu Père Lachaise, jego ostatnią wolą był powrót do miejsca, które uformowało jego tożsamość. Jak podaje tradycja, umierający w Paryżu kompozytor prosił swoją siostrę, Ludwikę: „Zabierzcie tam przynajmniej moje serce”.

Podróż do ojczyzny

W 1850 roku Ludwika Jędrzejowiczowa, ryzykując surowe konsekwencje, potajemnie przewiozła serce brata przez granicę. Relikwia, zamknięta w szklanym słoju i ukryta w dębowej szkatułce, trafiła do kościoła, w którym młody Fryderyk niegdyś grywał na organach. Dopiero w 1880 roku odsłonięto obecny monument dłuta Leandro Marconiego, ufundowany przez rodzinę i rodaków. Na tablicy z marmuru karraryjskiego widnieje wymowny cytat z Ewangelii św. Mateusza: „Gdzie skarb twój, tam i serce twoje”.

Symbol niezniszczalności

Serce Chopina stało się dla Polaków symbolem trwania i nadziei, szczególnie w najtrudniejszych chwilach historii. Podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku, gdy świątynia legła w gruzach, relikwia została zabezpieczona i wywieziona do Milanówka, co uchroniło ją przed zniszczeniem.

Uroczysty powrót

Dnia 17 października 1945 roku, w 96. rocznicę śmierci artysty, serce uroczyście powróciło do Warszawy. Procesja, która przeszła przez Żelazową Wolę do zrujnowanej stolicy, była manifestacją wiary w odrodzenie polskiej kultury. Do dziś, w każdą rocznicę odejścia mistrza, w murach Bazyliki rozbrzmiewa Requiem Mozarta – to samo, które żegnało go podczas pogrzebu w Paryżu.

Obecnie serce Chopina pozostaje jedną z najważniejszych relikwii narodowych, przyciągającą do Bazyliki wielbicieli jego talentu z całego świata

Serce Władysława Stanisława Reymonta – Noblista w Bazylice Świętokrzyskiej

W tym samym filarze Bazyliki Świętego Krzyża, który skrywa serce Fryderyka Chopina, spoczywa relikwia innego wielkiego Polaka – Władysława Stanisława Reymonta. Autor epopei „Chłopi” i laureat Nagrody Nobla, zmarł w Warszawie 5 grudnia 1925 roku. Choć jego ciało spoczęło w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach, jego schorowane serce, zgodnie z tradycją kultywowaną wobec najwybitniejszych synów narodu, zostało oddzielone i zabezpieczone w srebrnej urnie.

Droga do świątyni

Początkowo planowano pochówek relikwii w katedrze św. Jana, jednak przeszkody kanoniczne uniemożliwiły realizację tego zamiaru. O sercu pisarza przypomniano sobie cztery lata później, z inicjatywy środowisk literackich, pragnących uczcić pamięć swojego dawnego prezesa i społecznika. Zgodę na umieszczenie serca w Bazylice Świętokrzyskiej wydał osobiście papież Pius XI, który cenił twórczość Reymonta jako pisarza głęboko narodowego i katolickiego.

Uroczyste złożenie

5 grudnia 1929 roku, w czwartą rocznicę śmierci mistrza, odbyły się podniosłe uroczystości z udziałem najwyższych władz państwowych, w tym Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Urna z sercem została zamurowana w filarze po lewej stronie nawy głównej. Nad niszą umieszczono tablicę z szarego granitu dłuta Zygmunta Otto z prostym napisem: „Tu leży serce ś.p. Władysława Reymonta”. Podczas nabożeństwa wspominano go jako artystę, który potrafił wsłuchać się w odwieczny rytm ziemi i przelać go na karty literatury.

Cudowne ocalenie

Podobnie jak relikwia Chopina, serce Reymonta przetrwało tragiczne dni Powstania Warszawskiego. Gdy w styczniu 1945 roku pierwsi Polacy weszli do zrujnowanej świątyni, odkryli, że filar skrywający serce noblisty ocalał z wojennej pożogi. Do dziś serce autora „Ziemi obiecanej” sąsiaduje z sercem wielkiego kompozytora, stanowiąc nierozerwalną część duchowego panteonu Bazyliki Świętokrzyskiej.

Kaplica kard. Stefana Wyszyńskiego – Dziedzictwo Prymasa Tysiąclecia

W murach Bazyliki Świętokrzyskiej znajduje się majestatyczna przestrzeń poświęcona pamięci Prymasa Tysiąclecia, kardynała Stefana Wyszyńskiego. Miejsce to stanowi hołd dla jego niezłomnej postawy oraz historycznego nauczania, które kształtowało sumienia Polaków w najtrudniejszych latach.

Biały marmur i siła słowa

Centralnym punktem upamiętnienia jest pełna dostojeństwa, wyrzeźbiona w jasnym marmurze postać kardynała w szatach liturgicznych, z dłonią uniesioną do błogosławieństwa lub nauczania. Monument otaczają wyryte w kamieniu, złocone cytaty, które stanowią duchowy i patriotyczny testament Prymasa.

Dwa fundamenty nauczania

Z prawej strony pomnika uwieczniono poruszające słowa z września 1954 roku, nawiązujące do okresu jego uwięzienia: „Kocham Ojczyznę więcej niż własne serce i wszystko, co czynię dla Kościoła, czynię dla niej”. Lewa strona to z kolei bezpośrednie odwołanie do historycznej misji Bazyliki – wyryto tu fragment słynnych „Kazań Świętokrzyskich” z 13 stycznia 1978 roku. Prymas przypomina w nich, że „człowiek musi być wychowany po Bożemu”, a prawdziwa władza oznacza miłość i służbę.

Dziś to miejsce w Bazylice Świętego Krzyża pozostaje nie tylko imponującym dziełem sztuki sakralnej, ale przede wszystkim żywym wezwaniem do wierności wartościom chrześcijańskim i narodowym.

Kaplica św. Jana Pawła II – Hołd dla Wielkiego Rodaka

W lewej nawie Bazyliki Świętego Krzyża znajduje się szczególne miejsce poświęcone pamięci papieża Polaka – Kaplica św. Jana Pawła II. Przestrzeń ta, uroczyście poświęcona 18 maja 2014 roku, powstała jako wyraz głębokiej wdzięczności za dar jego kanonizacji. Upamiętnia ona również historyczną wizytę Ojca Świętego w tej świątyni z 13 czerwca 1987 roku, kiedy to spotkał się on tutaj z przedstawicielami polskich środowisk twórczych.

Kunszt i artystyczne wykonanie

Projekt tej wyjątkowej kaplicy został opracowany przez prof. Bogusława Smyrskiego, natomiast znajdujące się w niej pełne wyrazu rzeźby są dziełem artysty Pawła Pietrusińskiego. Całość utrzymana jest w podniosłym tonie, harmonijnie wpisując się w monumentalne, barokowe wnętrze kościoła na Krakowskim Przedmieściu.

Duchowa więź z Bazyliką

Kaplica jest nie tylko pomnikiem, ale i świadectwem niezwykle silnej, obustronnej więzi łączącej papieża z tym miejscem. To właśnie św. Jan Paweł II 21 stycznia 2002 roku podniósł świętokrzyską świątynię do zaszczytnej godności Bazyliki Mniejszej. Jego papieskie błogosławieństwo towarzyszyło również dziełu rekonstrukcji Ołtarza Najświętszego Sakramentu, co jeszcze mocniej splotło jego pontyfikat z historią tej parafii. Dziś kaplica stanowi przestrzeń zadumy i modlitwy, przypominającą o historycznym dziedzictwie i trwałej obecności Wielkiego Polaka na Trakcie Królewskim.

Zabytkowe Organy – Muzyczne Dziedzictwo Bazyliki

Muzyczna tradycja Bazyliki Świętokrzyskiej jest niezwykle bogata i nierozerwalnie splata się z życiorysami najwybitniejszych polskich twórców. Znajdujące na chórze

potężne, 58-głosowe organy z XIX wieku stanowią jeden z najcenniejszych i najpiękniej brzmiących elementów wyposażenia tej świątyni na Krakowskim Przedmieściu.

Śladami Chopina i Moniuszki

To właśnie w murach kościoła Świętego Krzyża młody Fryderyk Chopin siadał do klawiatury dawnego instrumentu, szlifując swój warsztat i uświetniając liturgie swoją grą. Z tą samą przestrzenią muzyczną związany był później również Stanisław Moniuszko – ojciec polskiej opery narodowej. Pełnił on w tej świątyni zaszczytną funkcję głównego organisty, wykonując utwory, które na zawsze wpisały się w kanon polskiej muzyki sakralnej.

Kunszt i monumentalne brzmienie

Dzisiejszy instrument to historyczne arcydzieło dziewiętnastowiecznej sztuki organmistrzowskiej. Dzięki gruntownemu remontowi i renowacji przeprowadzonej w latach 2009–2010, organy odzyskały swoją dawną, pełną moc oraz szlachetną, głęboką barwę. Ich potężne brzmienie nie tylko towarzyszy codziennej modlitwie wiernych, ale także nadaje wyjątkową, podniosłą oprawę najważniejszym uroczystościom państwowym i koncertom, kontynuując wspaniałe dziedzictwo tego miejsca.